Khái niệm và quá trình hình thành chế độ tiền thưởng:

27

Khái niệm và quá trình hình thành chế độ tiền thưởng:

Tiền thưởng là một loại thù lao lao động bổ sung cho lương theo thời gian hoặc lương theo sản phẩm, nhằm tăng thêm thu nhập cho người lao động, kích thích người lao động nỗ lực thường xuyên, là một hình thức khuyến khích vật chất có tác dụng tích cực.

Ở nước ta bắt đầu thực hiện khen thưởng trong phong trào thi đua, chủ yếu là khen thưởng tinh thần (giấy khen, bằng khen, huân chương…). Việc khen thưởng vật chất lúc đầu kết hợp với thăng thưởng. Chế độ tiền thưởng tăng năng suất bắt đầu thực hiện từ năm 1951.

Năm 1957 có thêm chế độ thưởng thường xuyên từ quỹ lương. Theo chế độ kế hoạch hóa tập trung bao cấp thì quỹ lương do nhà nước xét duyệt, được tăng thêm một tỷ lệ nhất định để làm quỹ  khen thưởng, và nếu tiết kiệm được quỹ lương đã duyệt thì được dùng để bổ sung vào quỹ khen thưởng.

Năm 1958 có chế độ trích lãi thưởng cho công nhân viên xí nghiệp tư doanh, chế độ thưởng cuối năm cho chiến sĩ thi đua, lao động xuất sắc…

Từ thập kỷ 60 có thêm các chế độ tiền thưởng khác : thưởng tiết kiệm nguyên vật liệu, điện năng, vật tư nhập khẩu; thưởng phát minh, sáng kiến, cải tiến hợp lý hóa; thưởng an toàn (chạy tàu xe, an toàn lao động…); thưởng hoàn thành hoặc vượt mức tiến độ, định mức, thời hạn; thưởng phát hiện tham ô lãng phí (theo giá trị thu hồi); thưởng chất lượng, thưởng tìm được nơi cung ứng, tiêu thụ; thưởng chuyên cần (bảo đảm ngày công, giờ công), thưởng hoàn thành nhiệm vụ cuối năm; thưởng theo chế độ phân phối lợi nhuận của xí nghiệp quốc doanh,v.v…

Chế độ tiền thưởng được áp dụng qua nhiều năm đã có tác dụng tích cực nhất định, động viên người lao động nỗ lực hoàn thành tốt công việc, nhưng việc thực hiện thường có những khuyết điểm như diện thưởng tràn lan (phần vì thiếu chỉ tiêu và điều kiện cụ thể, nhưng chủ yếu vẫn do đời sống nói chung là khó khăn, mức lương thấp), thưởng không tập trung vào những khâu trong yếu, mức thưởng thấp (nhất là thưởng tiết kiệm và thưởng phát minh, sáng kiến).

Thạc sĩ Diệp Thành Nguyên
QUANTRI.vn biên tập và hệ thống hóa